İMAM NAFİ

 

İMAM NAFİ

1. Hayatı ve Yaşadığı Dönem

   İmam Nâfiʿ b. Abdurrahmân el-Leysi el-Medenî, hicrî 70 (milâdî 689) yılında dünyaya gelmiş, hicrî 169 (milâdî 785-86) yılında vefat etmiştir. Nisbesi “el-Medenî” olup, hayatının büyük bölümünü Medine’de geçirmiştir. Bazı kaynaklarda aslen İsfahanlı olduğu belirtilse de doğrudan Medine’de doğmuş olma ihtimali de kuvvetlidir. Her hâlükârda eğitimini, ilmî kişiliğini ve rivayet geleneğini Medine’de şekillendirmiştir.

  Nâfiʿ, tâbiîn nesline mensup olup sahâbe nesliyle doğrudan görüşememiştir; ancak sahâbeden kıraat ve tilavet ilmini öğrenmiş olan tâbiîn âlimleriyle birebir temas kurmuş, onlardan doğrudan icazet almıştır. Bu bakımdan, onun ilmî kişiliği “nesilsel bir köprü” olarak değerlendirilebilir. Sahih kıraat zincirinin, Hz. Peygamber’in tilavetine kadar ulaşmasında önemli bir halkadır.

   İmam Nâfiʿ’in yaşadığı dönem, İslâm coğrafyasının genişlediği, mezhebi oluşumların ve ilmî ekollerin temellendirildiği bir zamana denk gelmektedir. Bu süreçte Kur’an tilavetiyle ilgili farklılıkların tedvin edilmesi, doğru ve sahih olanların tespiti ve yazılı/şifahi yollarla aktarılması büyük önem kazanmıştır. Bu dönemde Medine, fıkıh, hadis ve kıraat gibi alanlarda önemli bir ilim merkezi olarak kabul edilmekteydi. Nâfiʿ, işte bu ilim halkalarının merkezinde yer almış, Medine’deki kıraat geleneğini sistemli hale getiren, rivayetini sabitleyen öncülerden biri olmuştur.

   Kıraat alanındaki yetkinliği sadece rivayet aktarmakla sınırlı değildir; tilavetindeki ses güzelliği, tecvid ve tertîliyle Kur’an’ı icra etmesi, onu hem halk hem de ulemâ arasında büyük kabul görür hale getirmiştir. Nitekim çağdaşları onun hakkında “Kur’an okurken onu dinlediğinde gözlerin dolar, kalbin titrerdi” şeklinde övgüyle söz etmişlerdir. Onun kıraatinde yalnızca bir ilim değil, aynı zamanda bir ruh ve sanat inceliği de vardır.

   Bu sebepledir ki İmam Mâlik b. Enes (ö. 179/795) gibi büyük fıkıh imamları dahi Kur’an kıraatinde İmam Nâfiʿ’in okuyuşunu esas almış, onun rivayetini tercih etmişlerdir. Bu, onun yaşadığı dönemde ulaştığı ilmî itibarı ve Medine ekolü içindeki liderliğini göstermesi bakımından son derece kıymetlidir.

2. İlmi Yönü ve Hocası Olduğu Zincir

   İmam Nâfiʿ’in ilmi şahsiyeti, kıraat ilminde gösterdiği derin vukufiyetle şekillenmiş ve Medine ekolünün en önemli temsilcilerinden biri hâline gelmiştir. O, yalnızca Kur’an’ı ezberleyen bir hâfız değil; aynı zamanda lafız, harf, mahreç, med, sükûn, imâle, hemze gibi ses özellikleri konusunda detaylı bilgi sahibi olan bir kıraat imamıdır. İmam Nâfiʿ’in kıraati, rivayet zinciri bakımından da son derece güçlü ve muteberdir; çünkü bu kıraati doğrudan tâbiîn kıraat imamlarından almış, onlar da sahâbeye dayanarak bu ilmi kendisine aktarmışlardır.

   İmam Nâfiʿ’in kıraati, çoğunlukla Übey b. Kâʿb ve Abdullah b. Abbas gibi sahâbîlerin okuma tarzını yansıtır. Bu sahâbîler, Hz. Peygamber’in (s.a.s.) bizzat kıraat öğretmenliğini yapmış ve vahiy katipliği gibi görevlerde bulunmuş kimselerdir. Nâfiʿ, bu silsilenin tâbiîn halkasında yer alan kıraat ehliyle doğrudan temas kurarak bu kadim mirası devralmıştır.

   İmam Nâfiʿ’in kıraat aldığı en önde gelen isimler şunlardır:

Yezîd b. Kaʿb: Medine’de kıraat ilmiyle meşgul olan önemli tâbiîndendir. Nâfiʿ, ondan Kur’an kıraati almış ve bu kıraati rivayet etmiştir.

Şeybe b. Nisâ’: Hz. Osman’ın mushafını yazan ve onunla en çok hemhal olan kişilerden biri olduğu rivayet edilir. Bu da kıraatinin mushafla uyumlu ve sahih olduğunu gösterir.

Abdurrahmân b. Hurmuz el-Aʿrec: Medine’de yetişmiş büyük bir tâbiîn fakihidir. Aynı zamanda kıraat ilminde derin bilgisiyle tanınır. Nâfiʿ’in kıraati üzerindeki etkisi büyüktür.

İbn Cüreyc: Mekke ve Medine hattında ilim tahsil etmiş, kıraat ve hadis alanında önemli bir âlimdir. Nâfiʿ’in onunla da kıraat dersi yaptığı rivayet edilir.

Bu isimler, Nâfiʿ’in kıraatinde hem lafzî hem de manevî bir otorite zincirini oluşturur. Her biri, sahâbeden aldığı kıraati lafzına sadık kalarak nakletmiş ve İmam Nâfiʿ de bu zincirin Medine’deki en önemli halkası olmuştur.

   İmam Nâfiʿ’in kıraatinde özellikle dikkat çeken husus, farklı hocalarından aldığı rivayetleri sağlam bir metodolojiyle birleştirmiş olmasıdır. Yani sadece bir hocadan aldığı şekliyle kıraati aktarmamış, birden fazla hocadan gelen rivayetleri karşılaştırarak, Medine halkının fiilî uygulamasını göz önünde bulundurarak tercihlerini yapmıştır. Bu yaklaşım, onun ilmî derinliğini ve metodolojik hassasiyetini açıkça ortaya koyar.

  Kendisinden sonra gelen kıraat âlimleri, bu özelliği sebebiyle İmam Nâfiʿ’in kıraatini “cem‘” (toplama ve birleştirme) yönü güçlü, sağlam isnatlı, sahâbî pratiğine dayalı bir kıraat olarak değerlendirmiştir. Bu da onun kıraatinin neden İbn Mücâhid’in (ö. 324/936) sisteminde yedi kıraat imamı arasında yer aldığını anlamamızı sağlar.

3. Talebeleri ve Rivayet Zinciri

   İmam Nâfiʿ’in ilmî mirası sadece aldığı kıraatle değil, aynı zamanda bu kıraati güçlü talebeler vasıtasıyla sonraki nesillere aktarmasıyla da kalıcı hâle gelmiştir. Onun ilminin yayılmasında en etkili rolü, doğrudan ondan ders almış ve kıraatini sistematik hâle getirerek rivayet etmiş olan iki meşhur râvî oynamıştır: Kâlûn ve Verş.

   Bu iki râvî, İmam Nâfiʿ’in kıraatini farklı bölgelere taşıyarak onun okuyuş tarzını hem coğrafî hem de zamansal olarak yaygınlaştırmıştır. Bu durum, kıraat ilminin canlı bir aktarım geleneği üzerine kurulu olduğunu ve şahsî ezberin ötesinde sistemli bir eğitimle devam ettiğini gösterir.

a. Kâlûn (İsmi: ʿIsâ b. Mînâ el-Medenî, v. 220/835)

   Kâlûn, İmam Nâfiʿ’ten doğrudan kıraat dersi almış ve hocasının kıraat tarzını titizlikle muhafaza etmiştir. İsmi Yunanca kökenlidir ve “iyi, güzel” anlamına gelir. İmam Nâfiʿ ona bu lakabı vermiştir; çünkü Kâlûn’un Kur’an tilaveti, ahenkli ve etkileyici bir üsluba sahipti.

  Kâlûn’un rivayeti, özellikle Medine merkezli olarak gelişmiş ve daha sonra Trablusgarp, Tunus ve çevresi gibi Kuzey Afrika bölgelerinde yaygınlık kazanmıştır. Kâlûn, İmam Mâlik’in öğrencisi olduğu gibi, onunla aynı Medine ilmî havzasında yetişmiş bir şahsiyettir. Bu da kıraat ile fıkhî gelenek arasındaki paralelliğe dikkat çekmektedir: Medine’de hem fıkıh hem kıraat ilmî disiplinler olarak birlikte gelişmiştir.

b. Verş (İsmi: ʿUthmân b. Saʿîd el-Mısrî, v. 197/812)

  Verş aslen Mısırlıdır ancak kıraat tahsili için Medine’ye gelmiş ve burada uzun süre İmam Nâfiʿ ile birlikte kalmıştır. Onun lakabı olan “Verş”, hocası Nâfiʿ tarafından verilmiştir ve rivayetlere göre “çok beyaz tenli olması” ya da “açık renkli bir yüzü olması” sebebiyle bu isimle anılmıştır.

   Verş’in kıraati, zamanla Mısır’da ve daha sonra Fas, Cezayir, Endülüs ve Moritanya gibi Kuzey Afrika’nın batı kesimlerinde revaç bulmuştur. Bugün hâlâ bu bölgelerde Kur’an tilavetinde ağırlıklı olarak Verş rivayeti okunmaktadır. Özellikle sesli kıraatteki estetik ve ahenkli geçişleri sebebiyle bu rivayet, halk arasında sevilmiş ve yayılmıştır.

c. Rivayet Zincirinin Özelliği

  İmam Nâfiʿ’in kıraatinde, râvîler sadece lafızları değil; med, idğam, imâle, sükûn, hemze gibi birçok fonetik ve tecvid özelliği de sadakatle aktarmışlardır. Bu, kıraat ilminde sadece metnin değil, sesin ve telaffuz biçiminin de senedle intikal ettiğinin en önemli göstergesidir. Kâlûn ve Verş, bu bağlamda “rivayet” kelimesinin tam anlamıyla hem içerik hem de üslup bakımından taşıyıcısı olmuşlardır.

  Bu iki râvînin farklı tercihlerde bulunması, Nâfiʿ’in kendisinin de birden fazla hocadan kıraat alması ve zaman zaman farklı vecihleri cem etmesiyle açıklanabilir. Dolayısıyla bu farklılıklar bir ihtilaf değil; zenginlik ve çeviklik olarak değerlendirilmelidir.

  İbn Mücâhid’in meşhur yedi kıraat imamını belirlediği sistemde, her imamın iki râvîsi esas alınmış; böylece İmam Nâfiʿ’in kıraati de Kâlûn ve Verş rivayetleriyle temsil edilerek sonraki nesillere aktarılmıştır.

 4. Kıraat Özellikleri

   İmam Nâfiʿ’in kıraati, Medine ekolüne mensup olması sebebiyle hem sahâbe uygulamalarını yansıtan bir sadelik hem de tilavetteki fonetik ve estetik boyutlarıyla dikkat çeken bir zenginlik barındırır. Onun kıraati, yalnızca lafzî bir aktarım değil; aynı zamanda ses, ahenk ve telaffuz estetiği üzerine kurulmuş bütüncül bir yapı taşır. Bu nedenle onun okuyuşu, hem ilim ehli hem de halk nezdinde Kur’ân tilavetinde örnek alınan bir kıraat hâline gelmiştir.

   İmam Nâfiʿ’in kıraatini belirginleştiren temel bazı özellikler şunlardır:

     a. Med Uzunlukları ve Ölçülü Okuyuş

  İmam Nâfiʿ’in kıraatinde med harfleri ölçülü ve yerli yerinde uzatılır. Med-i tabiî ve med-i münfasıl gibi yerlerde uzatmalar ne çok kısa ne de gereksiz yere uzundur. Bu durum, kıraatinin dengeli ve kulak okşayıcı olmasını sağlar. Verş rivayetinde medlerin biraz daha uzun okunması, Kâlûn’da ise daha mutedil olması, bu estetik yapının râvî bazlı zenginleştiğini de gösterir.

   b. İdğam ve İzhar Uygulamaları

  İmam Nâfiʿ’in kıraatinde idğamlar, özellikle nûn sâkin ve tenvîn ile ilgili yerlerde dikkatle uygulanır. Büyük idğam (idğâm-ı kebîr) konusunda da İmam Nâfiʿ bazı ayetlerde özel tercihlere sahiptir. Ancak idğam uygulamaları metni belirsizleştirecek düzeyde değil; kelime bütünlüğünü koruyarak telaffuzu kolaylaştıracak biçimdedir. Bu da onun kıraatinin dinleyici açısından rahat anlaşılabilir kalmasını sağlar.

  c. Hemze Hafifletmeleri (Tehfüf ve Teshîl)

   İmam Nâfiʿ’in kıraatinde hemzelerin hafifletilmesi, onun en dikkat çeken özelliklerinden biridir. Hemzeler kimi zaman kolaylaştırılarak okunur (teshîl), kimi zaman da düşürülür (hazf), bu da okuyuşta daha yumuşak ve akıcı bir yapı meydana getirir. Özellikle Verş rivayetinde bu özellik çok daha baskındır. Bu tercihler, Arap dilinin fonetik doğasıyla da uyumlu olup, tilaveti sanatsal ve akustik açıdan daha akıcı kılar.

  d. İmâle ve Taklîl

   İmam Nâfiʿ’in kıraatinde imâle (bir harfin telaffuzunu “e” sesine yaklaştırmak) bazı kelimelerde uygulanır. Özellikle kelime sonlarında elif veya yâ benzeri harflerin geçtiği yerlerde bu teknik kullanılarak ses tonunda incelme sağlanır. Ayrıca Verş rivayetinde görülen taklîl (imâle ile fethanın ortası bir ses) uygulamaları da, onun kıraatinin estetik yönünü öne çıkaran bir başka boyuttur.

  e. Sükûn ve Vakıf (Duraklama) Prensipleri

  İmam Nâfiʿ’in kıraatinde vakıf noktaları ve duraklamalar oldukça sistemlidir. Ayetlerin anlam bütünlüğü gözetilerek vakıf yapılır. Bu, kıraatinin hem anlamı doğru aktarma hem de ses akışında ahengi koruma açısından titiz bir yapıya sahip olduğunu gösterir. Bazı kelimelerin sonunda yer alan sâkin harfler, gerektiğinde vakıf halinde farklı telaffuz edilebilir (örneğin: “mîm” harfinin sükûnu ile gelen duraklarda hafif bir “gunne” ortaya çıkması gibi).

  f. Lafız ve Mahreç Disiplini

  İmam Nâfiʿ, harflerin mahreçlerine ve sıfatlarına riayet konusunda son derece titizdir. Özellikle boğaz harfleri (halkîyyât), diş-damak harfleri ve dudak harflerinde doğru mahreçten çıkış, onun kıraatinde temel bir disiplindir. Bu yönüyle kıraati sadece akustik değil, artikülasyon açısından da Kur’ân tilavetinin en doğru biçimlerinden biridir.

  g. Tertîl İlkesine Bağlılık

  İmam Nâfiʿ’in kıraatinde tertîl prensibi hâkimdir. Yani Kur’an ağır ağır, düşünerek, lafzın ve mananın hakkı verilerek okunur. Bu da hem tefekkür hem de tilavetin huşû ile yapılması açısından önemlidir. İbnü’l-Cezerî gibi kıraat otoriteleri, Nâfiʿ’in kıraatini “usûl ve ferş açısından mutedil ve sahih” olarak değerlendirmişlerdir.

   İmam Nâfiʿ’in kıraati, sadece Kur’an’ın lafzına değil; sesine, ahengine ve kalbe nüfuz eden yönüne de sadakat göstermiştir. Bu da onun kıraatini sadece “okunan” değil, aynı zamanda “hissedilen” bir tilavet tarzına dönüştürmüştür.

 

5. İmam Nâfiʿ’in Rivayetinin Coğrafi Etkisi

   İmam Nâfiʿ’in kıraati, sadece Medine merkezli ilmî çevrelerde değil, İslam dünyasının farklı bölgelerinde de geniş kabul görmüş, zamanla bölgesel hâkimiyeti olan bir kıraat rivayetine dönüşmüştür. Bu durum, hem onun ilmî otoritesinin gücünü hem de rivayet zincirinin güvenilirliğini gösterir. Nâfiʿ’in kıraati özellikle iki râvîsi —Kâlûn ve Verş— üzerinden farklı coğrafyalara ulaşmış ve bu rivayetlerin tercih edilme nedenleri hem ilmî hem de sosyo-politik etkenlere dayalı olarak şekillenmiştir.

a. Medine ve Hicaz Bölgesi

   İmam Nâfiʿ’in kıraati, ilk ve en doğal olarak Medine ve çevresinde yayılmıştır. Medine, Hz. Peygamber’in (s.a.s.) yaşadığı şehir olması nedeniyle hem fıkıh hem de kıraat açısından büyük bir otorite merkezi olarak kabul edilmiştir. İmam Mâlik’in Medine halkının ameline dayanarak fıkıh oluşturma prensibi, kıraat alanında da kendini göstermiş; bu nedenle Medinelilerin benimsediği okuyuş tarzı, sahih ve sünnete en yakın kıraat olarak kabul edilmiştir. İmam Mâlik’in de bizzat Kur’an kıraati hususunda Nâfiʿ’in rivayetini tercih etmesi, onun Medine’deki etkisini güçlendirmiştir.

b. Mısır ve Kuzey Afrika

   İmam Nâfiʿ’in kıraati, özellikle Verş rivayeti üzerinden Mısır’a, oradan da Kuzey Afrika’nın batı kısmına yayılmıştır. Mısır’daki ilmî merkezlerin bu rivayeti benimsemesiyle birlikte Verş kıraati, Fas, Cezayir, Tunus, Libya ve Moritanya gibi bölgelerde zamanla halkın genel okuyuş şekline dönüşmüştür. Bu süreçte Mısır’daki Ezhâr ulemasının etkisi, rivayetin yerleşmesinde önemli rol oynamıştır.

   Endülüs’e ulaşan ilk kıraat rivayetleri arasında yine Nâfiʿ’in kıraati yer almaktadır. Özellikle Verş kıraati, Endülüs’te kıraat meclislerinde ve medreselerde tercih edilen tilavet biçimi olmuştur. Bu durum, Kuzey Afrika ile Endülüs arasında gelişen ilmî ve kültürel bağların bir sonucudur.

c. Günümüzdeki Durumu

  Günümüzde İmam Nâfiʿ’in kıraati, özellikle Verş rivayetiyle birlikte Kuzey Afrika coğrafyasında hâkim kıraat olmaya devam etmektedir. Fas, Cezayir, Tunus, Moritanya gibi ülkelerde mushaflar Verş rivayetine göre basılmakta; halk ve huffâz bu rivayetle ezber yapmaktadır. Mısır’da ise hem Verş hem Hafs rivayetleri görülmekle birlikte eğitim kurumlarında hâlâ Verş üzerine ihtisas yapan kurumlar vardır.

   Bu bölgelerde Kur’an kursları, medreseler ve camilerde okunan Kur’an, tilavet estetiği ve kurallar bakımından İmam Nâfiʿ’in kıraat anlayışını yaşatmaya devam etmektedir. UNESCO’nun bazı kültürel miras belgelerinde de, Verş rivayetinin halk arasında sözlü ve yazılı olarak nasıl yaşatıldığına dair atıflar bulunmaktadır.

d. Rivayetin Coğrafi Yayılımındaki Etkenler

   İmam Nâfiʿ’in kıraatinin bu kadar geniş bir coğrafyada benimsenmiş olmasında şu unsurlar belirleyici olmuştur:

• ­   Senedinin sıhhati ve sahâbeye dayanan güçlü isnadı
• ­   Medine’nin dinî merkez olarak otoritesi
• ­   Rivayetlerinin tilavet estetiği açısından akıcı ve ahenkli oluşu

­  Kuzey Afrika fıkhî geleneğinin Maliki mezhebine mensup olması ve İmam Mâlik’in Nâfiʿ’i tercih etmesiVerş ve Kâlûn’un eğitimde sistematik bir kıraat geleneği oluşturması

   Sonuç olarak, İmam Nâfiʿ’in kıraati sadece ilmî sahada değil, toplumun dinî pratiğinde de derin ve kalıcı bir etki bırakmıştır. Bugün onun rivayetinin hâlâ canlı bir şekilde okunuyor olması, Kur’an’ın korunmuşluğunun ve farklılıklar içinde birliğin en güzel örneklerinden biridir.

6. Kıraat-i Aşere’deki Yeri

   İmam Nâfiʿ el-Medenî, Kur’an kıraatinde “Yedi Kıraat İmamı” olarak bilinen otorite şahsiyetlerden biridir. Bu sistem, Kur’an’ın farklı fakat sahih ve muteber kıraatlerinin tespiti, tasnifi ve tedvini sürecinde büyük öneme sahiptir. Yedi kıraat imamı anlayışı, hicrî 4. yüzyılda yaşayan kıraat âlimi İbn Mücâhid (ö. 324/936) tarafından sistematize edilmiştir.

 

  İmam Nâfiʿ, bu yedi imamın ilki ya da ikinci sırasında anılmış, Medine kıraatinin temsilcisi olarak literatürde sabitlenmiştir.

a. İbn Mücâhid’in Tasnifi ve Yedi Kıraat

  İbn Mücâhid, “Kitâbü’s-Sebʿa fî’l-Kırâʾât” adlı eserinde yedi kıraat imamını belirlemiş ve her bir imamın iki râvîsi üzerinden kıraatini rivayet etmiştir. Bu sistemin amacı, Kur’an’ın sahih okuyuş farklılıklarını sınırlı ve denetlenebilir bir çerçevede koruma altına almaktır. Bu çerçevede belirlenen kıraat imamları şunlardır:

• ­   Nâfiʿ el-Medenî
• ­   İbn Kesîr el-Mekkî
• ­   Ebu Amr el-Basrî
• ­   İbn Âmir eş-Şâmî
• ­   Asım el-Kûfî
• ­   Hamza el-KûfîKisâî el-Kûfî

   Bu yedi imamdan her biri, sahâbîlere ulaşan sahih bir sened zinciriyle kıraatini aktarmış ve yaşadığı beldenin halkı tarafından benimsenmiş kimselerdir.

   İmam Nâfiʿ, bu sistemde Medine kıraati olarak temsil edilmiş; onun rivayet zinciri, hem sahihliği hem de yaygınlığı sebebiyle kıraat ilminin merkezî isimlerinden biri hâline gelmiştir. İbn Mücâhid’in bu sistemde Nâfiʿ’i öne çıkarması, onun kıraatinin halk arasında zaten yaygın olarak biliniyor ve uygulanıyor olmasının ilmî bir teyididir.

b. Kıraat-i Aşere (On Kıraat) Sistemi

  Zamanla, İbn Mücâhid sonrası kıraat ilmi gelişmiş ve yedi kıraate üç kıraat daha eklenerek “Kıraat-i ‘Aşere” adı verilen sistem oluşmuştur. Bu on kıraat sisteminde, önceki yedi imama ek olarak şu üç kıraat imamı da dahil edilmiştir:

• ­   Ebû Ca‘fer el-Medenî
• ­   Ya‘kûb el-Hadramî
• ­   Halef el-‘Âşir

   Bu yeni kıraatler de aynı şekilde sahih senedlerle sabit olup, sınırlı râvîlerce rivayet edilmiştir. Ancak yedi kıraat sistemine göre biraz daha dar bir uygulama alanına sahiptir. Nâfiʿ, bu yeni sistemin de merkezinde yer almaya devam etmiş, yediden ona genişleyen bu ilmî çerçevede “kıraatlerin temel sütunlarından biri” olarak tanımlanmıştır.

c. Nâfiʿ’in Sistemdeki Yeri ve Tercih Edilme Sebepleri

   İmam Nâfiʿ’in kıraatinin bu sistemlerde yer almasının sebepleri sadece sened sağlamlığı değildir; aynı zamanda onun kıraatinde şu özellikler de belirleyici olmuştur:

• ­   Ahenkli ve kolay telaffuz edilir olması
• ­   İlmî sened zincirinin çok sayıda farklı hoca ve talebeye dayanması
• ­   Fıkıh ve hadis imamlarının kıraatinde onun tercih edilmesi (örneğin İmam Mâlik)
• ­   Rivayetlerinin güçlü râvîlerce aktarılmış olması (Kâlûn ve Verş gibi)
• ­   Sahabe uygulamasına en yakın okuyuş olarak kabul edilmesi

    Bu sebeplerle onun kıraati, sadece kabul edilmiş değil; tercih edilen bir kıraat olmuştur. Hem eğitim kurumlarında hem bireysel hafızlık süreçlerinde Nâfiʿ’in kıraati, Kur’an tilavetinde güvenli bir liman olarak görülmüştür.